Bij ons op de zaak hadden we er ook een. De Excel-goeroe. De collega bij wie iedereen aanklopte als de marge per productgroep eruit moest, als de voorraadlijst weer eens niet klopte, of als de directie morgen een grafiek wilde zien. Draaitabellen, formules van drie regels lang, hele databases in een werkblad. Ik keek ernaar met bewondering, en eerlijk gezegd ook met lichte jaloezie.
Want ik was het niet. Ik kende de basis, meer niet. Mijn werk was verkopen, calculeren ging op mijn eigen houtje, en voor alles daarboven liep ik naar de goeroe. Zo werkte dat, jarenlang, in bijna elk bedrijf dat ik vanbinnen zag.
En nu komt het gekke. Ik heb Excel al maanden bijna niet meer aangeraakt. Niet omdat ik alsnog goeroe ben geworden. Omdat het niet meer hoeft. Ik plak een rommelige lijst in een AI-tool en vraag in gewone woorden wat ik wil weten. Welke klanten zijn stil geworden? Waar lekt marge weg? Maak er een overzicht van dat ik aan de bank kan laten zien. Het antwoord staat er sneller dan ik vroeger de juiste tab gevonden had.
De goeroe is niet overbodig. Het handwerk is overbodig.
Laat ik daar precies in zijn, want hier gaat het vaak mis in de verhalen over AI. De kennis van die collega is goud waard, juist nu. Iemand moet beoordelen of het klopt wat eruit komt, de juiste vragen stellen, de cijfers kunnen duiden. Wat verdwijnt is niet de kennis maar het bouwen: de avonden formules slepen, de uren opmaak. De goeroe schuift op van bouwer naar beoordelaar, en dat is een promotie, geen degradatie.
Hetzelfde patroon zie ik bij websites. WordPress was jarenlang de standaard, en met een stapel plugins, een bureau voor het onderhoud en een abonnement hier en daar werd dat een serieuze kostenpost. Deze site, roal.nl, draait zonder dat alles. Niet omdat WordPress slecht is, maar omdat het handwerk eromheen niet meer nodig is.
Van de kleine bedrijven die AI overwogen en toch afhaakten, noemt ruim zeventig procent als reden: gebrek aan ervaring. Niet de kosten. Ze hebben het nooit zelf gevoeld.
Dat cijfer komt van het CBS en ik moest het twee keer lezen. Het grootbedrijf werkt al massaal met AI, twee op de drie. In het mkb is het nog geen een op de drie, en bij de kleinste bedrijven een op de zeven. De achterstand zit niet in geld of techniek. Hij zit in nooit vijf minuten geprobeerd hebben.
Voel het zelf, met je eigen werk
Daarom heb ik iets simpels op de site gezet: de AI-test. Geen vragenlijst over wat je ervan vindt, maar drie taken uit je eigen werkweek die je ter plekke door AI laat doen. Je eigen offerte-opvolging, je eigen productregel. Vijf minuten, en je weet meer dan na tien artikelen lezen, dit verhaal meegerekend.
En die Excel-goeroe van vroeger? Als die dit leest: ik heb nog steeds bewondering. Jouw werk wordt alleen maar interessanter.